FÉLAGSDÓMUR Dómur þriðjudaginn 31. mars 2026. Mál nr. 8/2025: Kennarasamband Íslands ( Gísli Guðni Hall lögmaður ) gegn Íslenska ríkinu ( Gunnlaugur Úlfsson lögmaður ) og Sambandi íslenskra sveitarfélaga ( Óskar Sigurðsson lögmaður) Lykilorð Kjarasamningur . Kjarasamningsgerð . Útdráttur Á greiningur aðila laut einkum að því hvort skilyrðum í viðauka við gildandi kjarasamninga milli málsaðila hafi verið fullnægt, svo reikna b æ ri félagsfólki stéttarfélaga í stefnanda launatöfluauka, er taki gildi 1. september 2025, vegna viðmiðunartímabilsins frá desember 2023 til desember 202 4. Félagsdómur komst að þeirri niðurstöðu að kröfur stefnanda ættu sér ekki stoð í kjarasamningi aðila þar sem að ekki væri fullnægt því skilyrði hans fyrir greiðslu launatöf luauka 1. september 2025, að fyrir l ægi samþykktur kjarasamningur á viðmiðunartímabilinu desember 2023 til desember 2024. Þá gætu ö nnur ákvæði kjarasamnings aðila , eða sjónarmið um jafnræði og sanngirni, ekki heldur leitt til þess að fallast b æ ri viðurkenn ingarkröfu stefnanda . Voru stefndu því sýknuð af viðurkenningarkröfu stefnanda í málinu . Dómur Félagsdóms Mál þetta var dómtekið 9. mars sl. Málið dæma Ásmundur Helgason , Björn L. Bergsson, Ragnheiður Bragadóttir, Karl Ó. Karlsson og Inga Björg Hjaltadóttir. Stefnandi er Kennarasamband Íslands Borgartúni 30 í Reykjavík . Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli í Reykjavík og Samband íslenskra sveitarfélaga, Borgartúni 30 í Reykjavík . Dómkröfur stefnanda 1 Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði að félagsmenn stefnanda, sem taka laun samkvæmt innanhússtillögu ríkissáttasemjara í kjaradeilum annars vegar Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir hönd þeirra sveitarfélaga og annarra aðila sem það hefur 2 samningsumboð fyrir og Kennarasambands Íslands fyrir hönd Félags grunnskóla - kennara, Félags kennara og stjórnenda í tónlistarskólum, Félags leikskólakennara, Félags stjórnenda leikskóla og Skólastjórafélags Íslands og hins vegar fjármála - og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Kennarasambands Íslands f yrir hönd Félags framhaldsskólakennara og Félags stjórnenda í framhaldsskólum, dagsettri 25. febrúar 2025, eigi rétt á launatöfluauka samkvæmt viðauka með tillögunni vegna viðmiðunartímabilsins desember 2023 til desember 2024 . 2 Stefnandi krefst jafnframt má lskostnaðar óskipt úr hendi beggja stefndu. Dómkröfur stefnda, íslenska ríkisins 3 Stefndi , íslenska ríkið, krefst sýknu af kröfum stefnanda , auk málskostnaðar . Dómkröfur stefnda, Sambands íslenskra sveitarfélaga 4 Stefndi , Samband íslenskra sveitarfélaga, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda , auk málskostnaðar Málavextir 5 Fyrri k jarasamning a r milli annars vegar stefnda , íslenska ríkisins , og stefnanda og hins vegar milli stefnda, Sambands íslenskra sveitarfélaga, og stefnanda r unnu báðir út 31. mars 2024. Í kjölfarið hófust viðræður milli aðila , sem báru ekki árangur , og vísaði stefnandi deilunni til embættis ríkissáttas e mjara. B oðaði stefnandi síðan til verkfallsaðgerð a haustið 2024. 6 Ríkissáttasemjari lagði fram svonefnda innanhústillögu 28. nóvember 2024 og var hún samþykkt með undirritun af hálfu allra aðila degi síðar, 29. nóvember 2024. Samkomulag þetta bar titilinn SNS og SNR . Þar var kveðið á um að samningsaðilar væru sammála um að setja yfirstandandi viðræður um gerð kjarasamninga í vegferð sem þar var nánar lýst í SNR og SNS munu í þeim tilgangi að stuðla að sátt milli aðila greiða út þann 1. janúar 2025 uppgjör launahækkana til starfsmanna þeirra sem taka laun eftir kjarasamningum aðila alls 3,95% frá því að viðk o mandi samningur rann út og til 1. janúar 2025. Í lok samkomulagsins kom fram að aðilar sammæltust um frest til 31. janúar 2025 til að ljúka gerð kjarasamnings á þeim forsendum sem kveðið væri á um í samkomu - laginu og að frá undirritun þess og fram til janúarloka skyldi friðarskylda ríkja milli aðila. S amningsa ðilum tókst ekki að ljúka gerð kjarasamning a fyrir lok frests ins og boðaði stefnandi til frekari verkfallsaðgerða . 7 R íkissáttasemjari lagði 24. febrúar 2025 fram aðra innanhústillögu er laut að fram - lengingu á fyrrgreindum kjarasamning um aðila , sem höfðu runnið út 31. mars 2024 , með til greindum breytingum. Tillagan var samþykkt með undirritun aðila degi síðar , 25. febrúar 2025 . Í samræmi við fyrirvara í hinni samþykktu tillögu greiddu félagar í 3 stéttarfélögum innan stefnanda atkvæði um hana og var hún samþykkt í atkvæðagreiðslu. Þá hlaut hún tilskilið samþykki af hálfu stefndu. 8 Í formála tillögunnar sem var samþykkt 25. febrúar 2025 var mælt fyrir um að launabreytingar á grundvelli samkomulags aðila frá 29. nóvember 2024, sem hefði þegar komið til framkvæmda, héldu gildi sínu. Í 1. gr. er síðan mælt fyrir um að gildandi kjarasamningar aðila, ásamt bókunum og fylgiskjölum, framlengdust til 31. mars 2028, með þeim breytingum og fyrirvörum sem fælust í samkomulaginu. Efni tillögunnar varð þar með hluti af gildandi kjarasamningum málsaðila. Í 2. gr. er síðan kveðið á um launahækkanir á samningstímanum, sem kæmu til framkvæmda frá og með 1. febrúar 2025. Í 5. gr. er enn fremur lýst svonefndri virðismatsvegferð, sem aðilar væru sam mála um að fara í, og sa gt að hún fælist í því að unnið væri að gerð virðismatskerfis og verkáætlun samtímis. Í samningnum er jafnframt að finna viðauka um þann launatöfluauka sem ágreiningur máls þessa lýtur að. Í viðaukanum segir meðal annars : Viðmiðunartímabil og uppgjör laun atöfluauka Á gildistíma kjarasamningsins skal í þrjú skipti bera saman þróun á launakostnaði milli markaða þar sem upphaf tímabils í öllum mælingum er desember 2023. Þá skal horft til þróunar tímakaups reglulegra launa (launavísitölu Hagstofu Íslands) á vi ðmiðunar - tímabilinu en að undanskildum hækkunum tengdum útfærslu 7. gr. samkomulagsins eða virðismatsvegferðar. Auk þess skal horft til þróunar annars launakostnaðar sem samið er um í kjarasamningi og reiknast almennt til kostnaðar við kjarasamningsgerð s. s. hækkun iðgjalda í sjóði, breytinga á vinnufyrirkomulagi eða réttindum. Mældur launatöfluauki miðast við útreikninga á breytingum á launavísitölu og launa - kostnaði sem hér segir: Leiði niðurstöður mælinga til breytinga á launatöflu tekur breytt launatafla gildi hjá ríki en samkvæmt neðangreindu hjá sveitarfélögum: - 4 Forsenda launatöfluauka Forsenda þess að uppgjör launatöfluauka taki gildi er að fyrir liggi samþykktur kjara - samningur á ofangreindu viðmiðunartímabili og að kjarasamningsbundnar hækkanir hafi verið greiddar út á því tímabili. Þannig kemur ekki til uppgjörs launatöfluauka hafi samningar ekki náðst og komið til útgreiðslu kjarasamningsbundinna launahækkana innan viðmiðunartím abils. 9 Samkvæmt viðaukanum tók nefnd um launatöfluauka til starfa , sem skipuð var full - trúum frá heildarsamtökum launafólks, Reykjavíkurborg, stefnda Sambandi íslenskra sveitar félaga og stefnda íslenska ríkinu. Hlutverk nefndarinnar er að yfirfara og stað festa niðurstöður útreikninga hvers viðmiðunartímabils vegna mögulegs launa - töflu auka hvers hóps starfsmanna ríkis og sveitarfélaga, sem samið hafa um slíkan launa töfluauka, út frá tilteknum forsendum . 10 Meiri hluti nefndar um launatöfluauka komst 25. ágús t 2025 að niðurstöðu um upp - gjör launatöfluauka 1. september 2025. Í framlögðu skjali um þá niðurstöðu eru áréttaðar forsendur fyrir greiðslu launatöfluauka sem að framan greinir í viðauka kjarasamningsins. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu að launatöflua uki ætti að virkjast í kjarasamningum sem ríkið hefði gert við stéttarfélög innan BHM og BSRB sem uppfylltu áðurnefndar forsendur. Tækju launatöflur viðkomandi stéttarfélaga breytingum 1. september 2025 samkvæmt töflu, sem þar væri gerð grein fyrir, en þes s getið að launatöflur annarra félaga ættu ekki að breytast. Engar breytingar urðu á launatöflum í kjarasamningi stefnanda við stefndu 1. september 2025. Fulltrúi stefnanda í nefndinni skrifaði undir niðurstöðu nefndarinnar með þeirri athugasemd að innanhú stillaga ríkissáttasemjara frá 28. nóvember 2024, sem samþykkt hefði verið nefndarmaðurinn félög stefnanda uppfylla forsendur fyrir launatöfluauka viðmiðunartímabilsins. 11 Ágreiningur varð milli aðila um framangreinda niðurstöðu nefndarinnar og rétt félagsfólks innan raða stefnanda til launatöfluauka frá 1. september 2025 og hafa tilraunir til að leysa þann ágreining ekki borið árangur. Málsástæður og lagarök stefnanda 12 Stefnandi kveðst byggja á því að á greiningslaust sé að innanhússtillaga ríkissátta - semjara frá 25. febrúar 2025, sem hlotið hafi tilskilið samþykki, tel jist vera kjarasamningur í skilningi laga, þar með talið viðaukinn um launatöfluauka. Kjarasamningurinn hafi verið gerður samkvæmt lögum nr. 94/1986 um kjarasamninga 5 opinberra starfsmanna. Ágreiningur aðila s núist um skilning á kjarasamningi og heyri undir lögsögu Félagsdóms, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 . 13 Stefnandi byggir á því að túlkun stefndu fá i ekki staðist af þremur ástæðum að minnsta kosti , sem hver um sig nægi til þess að fallast beri á stefnukröfuna. 14 Sú fyrsta sé að samkomulag um ramma fyrir kjarasamningsgerð frá 29. nóvember 2024, fyrri innanhússtill aga ríkissáttasemjara, h afi a ð minnsta k osti kjarasamnings - ígildi í þessu samhengi, enda hafi hún verið samþykkt án fyrirvara af þar til bærum aðilum, kveðið hafi verið á um tilgreindar almennar afturvirkar launahækkanir allt til þess tíma er fyrri kjarasamningar hafi runnið út og aðilar hafi bu ndist friðarskyldu við samþykkið allt fram til 31. janúar 2025. Það k omi út á eitt hvort launahækkun, sem þar hafi verið samið um, hafi verið samkvæmt slíku samkomulagi eða kjarasamningi í öðru formi. Það breyti engu um forsendur útreiknings á launatöfluau ka samkvæmt viðaukanum. 15 Þetta get i heldur ekki farið á milli mála með tillit i til þess að umrædd launahækkun hafi verið sérstaklega staðfest með samþykkt innanhússtillögu ríkissáttasemjara 25. febrúar 2025 . 16 Önnur ástæðan sé að forsendur launatöfluauka, ein s og þær séu taldar upp í viðauka við innanhússtillögu Ríkissáttasemjara, séu uppfylltar í tilviki stefnanda. Í ákvæðinu sé kveðið á um það hvenær uppgjör launatöfluauka skuli taka gildi. Það sé þegar fyrir liggi samþykktur kjarasamningur á viðmiðunartímab ilinu og að kjarasamnings - bundnar hækkanir hafi verið greiddar út á því tímabili. Þannig komi ekki til uppgjörs launatöfluauka hafi samningar ekki náðst og komið til útgreiðslu kjarasamnings - bundinna launahækkana innan viðmiðunartímabils. 17 Kveður stefnandi að í tilviki málsaðila ligg i kjarasamningur fyrir og að það h afi komið til útgreiðslu kjara samningsbundinna launahækkana innan viðmiðunartímabils, eins og rakið h afi verið hér að framan. 18 Þar sem kjarasamningsbundnar launahækkanir haf i verið greiddar, telur stefnandi að allar forsendur til þess að reikna út fjárhæð launatöfluaukans, rétt eins og í tilviki félagsfólks innan samtaka BHM og BSRB. 19 Þá byggir stefnandi á því að það verð i leitt af orðalagi forsenduákvæðisins að ætlunin hafi verið að undanskilj a þá aðstöðu þegar kjarasamningur sé laus á viðmiðunar - tímabili og þar af leiðandi óvíst hver launin komi til með að vera á því . Er þá vísað til þeirrar algengu tilhögun ar að í nýjum kjarasamningi sé samið um afturvirkar launahækkanir allt frá þeim tíma er síðasti kjarasamningur hafi runnið út. Þ egar nýr samningur h afi verið gerður séu til staðar reikningslegar forsendur til að reikna launatöfluauka rétt út og láta uppgjör hans fara fram. Þessu til enn frekari stuðnings bendi stefnandi á að það get i ekki ha fa verið ætlun stefndu, opinberra launagreiðenda, að mismunana félagsfólki stéttarfélaganna með þeim hætti, sem fel ist í afstöðunni sem 6 hér sé til umfjöllunar, enda yfirlýst stefna þeirra að gæta jafnræðis og mismuna ekki eftir stéttarfélagsaðild. Afstaða stefndu fel i í sér að félagsfólk annarra stéttarfélaga fái greidda launatöfluauka á réttum tölulegum forsendum , en ekki félagsfólk stefnanda . 20 Þriðja ástæðan sé að ekki hefði verið nein ástæða til þess að tiltaka viðmiðunar - tímabilið desember 2023 til de sember 2024 í viðaukanum h efði ekki verið ætlunin að nokkurn tíma yrði greiddur launatöfl u auki vegna þess tímabils. Tilgreining in í því tilviki hefði að mati stefnanda enga þýðingu , sem færi gegn gildisreglu samninga - réttar, það er að leitast skuli við að túlka samningsákvæði á þann hátt að þau hafi efnislegt innihald. Afstaða stefndu f ari að mati stefnanda gegn þessari reglu. Málsástæður og lagarök stefnda, íslenska ríkisins 21 Í greinargerð sinni mótmælir stefndi, íslenska ríkið, öllum málsástæðum stefnanda og byggir sýknukröfu sína á því að forsendur launatöfluauka, sem um sé fjallað í viðaukanum með innanhústillögu ríkissáttasemjara , sem undirrituð hafi verið 25. febrúar 2025, séu ekki uppfylltar í málinu , enda hafi hvorki legið fyrir samþykktur kjarasamningur á viðmiðunartímabilinu desember 2023 til desember 2024 né hafi komið til útgreiðslu kjarasamningsbundinna hækkana innan sama viðmiðunar - tímabils. Samþykktur kjarasamningur hafi ekki legið fy rir fyrr en 25. febrúar 2025 og k omi því launatöfluauki fyrst til álita í september 2026. 22 Tilgangur launatöfluaukans sé að festa í sessi eins konar launaþróunartryggingu svo launþegar á hinum opinbera vinnumarkaði fylgi launaþróun á almenna markað i num. Vorið 2024 hafi óformlegum sérfræð ingahópi verið komið á fót og hann skipaður fulltrúum opinberra launagreiðenda annars vegar og hins vegar heildarsamtaka launafólks, þar sem stefndandi hafi haft fulltrúa. Þessi sérfræðingahópur h afi haft það verkefni að gera tillögu að viðauka með kjarasa mningi þar sem þessi launatöfluauki yrði útfærður svo hann gæti eftir atvikum verið hluti kjarasamnings ef samið yrði svo. 23 Umrædd tillaga sérfræðingahópsins hafi orðið að viðauka og þar með hluti af flestum þeim kjarasamningum sem stefndi íslenska ríkið h a fi gert við stéttarfélög síðan sumarið 2024 og sé viðaukinn efnislega samhljóða í öllum tilvikum, almennt orðaður og ekki samin með neitt ákveðið stéttarfélag í huga umfram önnur. Þetta gildi um þann launatöfluauka sem deilt sé um í máli þessu . Því sé hann sé efnislega samhljóða öðrum launatöfluaukum sem sé hluti af kjarasamningum annarra stéttarfélaga. Fyrsta stéttarfélagið , sem hafi samþykkt kjarasamning sem hafi innih aldið þennan viðauka , hafi verið Sameyki stéttarfélag með samning i 12. júní 2024. Samhlj óða viðauka sé einnig að finna í kjarasamningum Stéttarfélags tölvunarfræðinga og Verkfræðinga - félags Íslands , sem haf i höfðað mál sambærilegt þessu fyrir Félagsdómi , sem rekin séu samhliða. 24 Stefndi, íslenska ríkið, kveðst byggja á því að s amkvæmt fors enduákvæði viðauka um launatöfluauka , sem samþykktur hafi verið 25. febrúar 2025 , hafi forsenda þess að til uppgjörs kæmi 1. september 2025 verið sú að fyrir lægi samþykktur kjarasamningur 7 á viðmiðunartímabilinu desember 2023 til desember 2024 og að kjaras amningsbundnar hækkanir hafi verið greiddar út á því tímabili. Áréttað sé að ekki kæmi til uppgjörs hafi samningar ekki náðst og komið til útgreiðslu innan viðmiðunartímabils. 25 Þannig séu tvö skilyrði fyrir uppgjöri launatöfluauka 1. september 2025 og þurf i bæði að vera uppfyllt, en stefndi tel ji ljóst að svo sé ekki. 26 E kki eigi að leggja rýmri merkingu í innihald umrædds forsenduákvæðis en leiði af orðanna hljóðan og f ái það meðal annars stoð dómi Félagsdóms í máli nr. 17/2020. Orðalag forsenduákvæðisins fel i í sér að samþykktur kjarasamningur þurfi að liggja fyrir svo launatöfluauki komi til álita, og stand i engin efni til þess að yfirstandandi viðræður dugi til. 27 Stefn di , íslenska ríkið , kveðst byggja á því að samkomulag um ramma fyrir kjarasamningsgerð FÍ, SNS og SNR sem undirritað hafi verið 29. nóvember 2024 geti ekki talist kjarasamningur eða ígildi kjarasamnings , hvorki í skilningi laga né þess viðauka um launatöfl uauka sem hafi orðið hluti af kjarasamningi aðila 25. febrúar 2025. 28 Samkomulagið frá 29. nóvember 2024 hafi falið í sér viðræðuáætlun fyrir framhald viðræðna og markað þeim ákveðinn ramma. Fordæmi séu fyrir slíkum viðræðu - áætlunum. Viðræðuáætlanir eig i sé r stoð í III. kafla laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og telj ist ekki kjarasamningar eða ígildi þeirra. 29 Orðalag samkomulagsins eitt og sér sýni að ekki hafi verið um kjarasamning að ræða og ber i að túlka innihald þess í samræmi við orðanna hl jóðan. Stefndi bendir á að samkomulagið sé sé skipt í svokallaða launatöfluvegferð og virðismatsvegferð. Einnig sé tekið fram í lok samkomulags ins að aðilar sammæl i s t um frest til að ljúka gerð kjarasamnings. Sýni þetta fram á að samkomulaginu frá 29. nóvember 2024 hafi hvorki verið ætlað, né geti það talist vera kjarasamningur eða ígildi hans. 30 Stefndi vís ar einnig til ákvæða II. kafla laga nr. 94/1986 um kjarasamning a opinberra starfsmanna, einkum 9. og 10. gr. um efni kjarasamninga og form og hvenær þeir telj i st vera komnir á. Samkomulagið frá 29. nóvember 2024 hafi hvorki falið í sér framlengingu kjarasamning s né mælt að öðru leyti fyrir um þá þætti sem tilgreindir séu í 9. gr. og 10. gr. Renni þetta enn frekari stoðum undir að umrætt samkomulag hafi ekki verið ígildi kjarasamnings. 31 Sérstaklega sé tekið fram á fyrstu síðu kjarasamnings aðila frá 25. febrúar 2025 að launabreytingarnar á grundvelli samkomulags frá 29. nóvember 2024 skul i halda gildi sínu. Tilgreining þessi sýni að fyrst þá, það er frá 25. febrúar 2025, hafi þessi launa - breyting orðið hluti kjarasamnings en ekki fyrr. 8 32 Enn fremur sk uli litið til þess að samkomulagið frá 29. nóvember 2024 hafi ekki verið samþykkt af félagsmönnum stefnanda heldur einungis af samninganefnd. Í dómi Félagsdóms í máli nr. 1/2023 k omi fram að miðlunartillaga ríkissáttasemjara get i ekki talist kjarasamningur eða ígildi hans fyrr en hún hafi verið samþykkt af félagsmönnum í atkvæ ðagreiðslu. Þótt innanhústillaga ríkissáttasemjara sé ekki miðlunartillaga í skilningi 27. gr. laga nr. 80/1938 get i ekki annað gilt um innanhústillögur að þessu leyti enda óformlegra úrræði. 33 Þá vís i stefndi einnig til yfirlýsinga stefnanda og aðgerða hans meðan á samninga - viðræðum hafi staðið, sem undirstrik i að enginn kjarasamningur hafi komist á fyrr en 25. febrúar 2025. Til dæmis sé ljóst af frétt stefnanda á heimasíðu hans frá 29. nóvember 2024 a ð stefnandi hafi talið að kjarasamningar h afi ekki náðst þá. Hið sama leiði af annarri frétt frá stefnanda 5. febrúar 2025 þar sem fjallað sé um boðaðar verkfallsaðgerðir í framhaldsskólum náist ekki samkomulag um kjarasamninga. Verð i ekki litið fram hjá þ eirri þversögn sem fel ist í því að efna til verkfalls en síðar halda fram að kjarasamningur hafi samtímis verið í gildi. 34 Til stuðnings því að stefnandi hafi ekki átt rétt til launatöfluauka hinn 1. september 2025, vísa r stefndi til þess sem stefnandi h af i sjálfur sagt um efnið. Hér sé til dæmis átt við kynningu stefnanda á efni kjarasamnings fyrir félagsmenn dags. 2. mars 2025. Í þeirri kynningu komi fram að launatöfluauki muni fyrst koma til álita í september 2026. Hið sama m egi jafnframt sjá af launarei knivél á heimasíðu stefnanda . Sé þetta að mati stefnda í fullu samræmi við samtöl aðila í aðdraganda og í tengslum við undirritun kjarasamnings í febrúar 2025. Stefnanda eigi ekki að koma á óvart að félagsmenn hans hafi ekki átt rétt til launatöfluauka 1. september 2025 enda hafi það legið fyrir og komið til tals við gerð kjarasamninga. 35 Stefndi, íslenska ríkið, bendir á að í stefnu sé vísað til gildisreglu samningaréttar og að ekki hafi verið ástæða til að tilgreina umrætt viðmiðunartímabil hafi ekki verið ætlunin að greiða launatöfluauka vegna þess tímabils. Stefndi hafn i röksemdum stefnanda að þessu leyti. Skírskotun viðaukans til þessa tímabils verð i að meta í ljósi þess að um almennt orðaðan viðauka sé að ræða sem hafi verið samhljóða tekinn upp í kjara samninga fjölda stéttarfélaga, fyrst hjá Sameyki stéttarfélagi hinn 12. júní 2024. Get i þessi skírskotun ein og sér ekki leitt til þess að túlka beri viðaukann um launatöfluauka með þeim hætti sem stefnandi byggir á. 36 Þá sé að mati stefnda ljóst að öll viðm iðunartímabilin í viðaukanum mið i við desember 2023 sem upphafstímapunkt við útreikning á því hvort launatöfluauki komi til álita og það sé hluti af virkni launatöfluaukans að horft sé til þess hvernig launavísitölur hafa þróast frá desember 2023. 37 Stef ndi , íslenska ríkið, vísar til þess að forsenda fyrir virkni launatöfluauka sé meðal annars að stéttarfélög semji innan tiltekins viðmiðunartímabils svo hægt sé að bera 9 saman mælingar á launavísitölum þeirra tímabila milli almenna og opinbera vinnumarkaðar ins á marktækan hátt. 38 Fyrir ligg i , til að stuðla að sátt milli aðila og í samræmi við samkomulag 29. nóvember 2024, að félagsmenn stefnanda hafi fengið eingreiðslu hinn 1. janúar 2025 sem hafi numið 3.95% launa frá því kjarasamningur hafi runnið út og fram til 1. janúar 2025. Þessi eingreiðsla hafi þó ekki leitt til hækkunar á launavísitölu stefnanda hjá ríki og því verð i að mótmæla að til staðar hafi verið reikningslegar forsendur fyrir uppgjöri launatöfluauka. 39 Stefndi , íslenska ríkið, hafn i því sem grein i í stefnu að í afstöðu hans felist ólögmæt mismunun á félagsfólki stéttarfélaga á grundvelli stéttarfélagsaðildar. Stefndi vís i til meginreglna um sjálfstæði stéttarfélaga og að þau ráða sjálf sínum málefnum með þeim takmörkunum sem leiði af lögum. Stétta rfélag h afi almennt forræði á því hvort, hvenær og hvernig það sem ji við viðsemjanda sinn og öfugt. 40 Það ligg i í hlutarins eðli að launahækkanir eða önnur tiltekin réttindi kom i ekki til framkvæmda fyrr en hlutaðeigandi stéttarfélag h afi um það samið, og sú staðreynd að önnur stéttarfélög hafi samið fyrr eða með öðrum hætti, skap i ekki stefnanda sjálfstæðan rétt nema um það hafi verið sérstaklega samið. Þar af leiðandi fel ist engin ólögmæt mismunun í því að eitt gildi um stéttarfélag sem semji um kjarasamn ing á árinu 2024 og annað um stéttarfélag sem sem ji ári síðar. 41 Þess utan fel i ákvæði launatöfluaukans ekki í sér að öll stéttarfélög njóti hans með sama hætti , enda gild i mismunandi forsendur eftir því við hvaða launavísitölu sé miðað hjá hverju stéttarfél agi fyrir sig. Til að mynda hafi aðildarfélög ASÍ ekki fengið uppgjör launatöfluauka 1. september 2025 , en tiltekin félög innan BHM og BSRB sem uppfyllt hafi forsendurnar hafi fengið greiddan launatöfluauka. Í því fel ist ekki ólögmæt eða ósanngjörn mismunu n , heldur sé ólík niðurstaða afleiðing af því að stéttarfélög hafi samið á mismunandi tímum og með mismunandi hætti. Málsástæður og lagarök stefnda, Sambands íslenskra sveitarfélaga. 42 Í greinargerð sinni mótmælir stefndi, Samband íslenskra sveitarfélaga, ö llum málsástæðum stefnanda. Hann byggir á því að í tilviki stefnanda hafi ekki verið uppfylltar afdráttarlausar forsendur fyrir því að gera upp launatöfluauka fyrir félagsmenn stefnanda 1. september 2025 , fyrir viðmiðunartímabilið desember 2023 til desembe r 2024, sbr. forsenduákvæði viðauka með kjarasamningi aðila frá 25. febrúar 2025. Í viðaukanum komi meðal annars fram að forsendur fyrir uppgjöri launatöfluauka skyldu vera þær að fyrir lægi samþykktur kjarasamningur á umræddu viðmiðunartímabili. Enn fremu r hafi sagt að ekki kæmi til uppgjörs launatöfluauka hefðu samningar ekki náðst innan viðmiðunartímabilsins. 43 Því sé alfarið hafnað, sem stefnandi bygg i á, að samkomulag aðila frá 29. nóvember 2024 hafi falið í sér kjarasamning eða svokallað kjarasamningsí gildi. Forsendur um launatöfluauka get i því ekki talist uppfylltar. Samkomulag þetta hafi verið gert í 10 kjölfar svokallaðrar innanhússtillögu ríkissáttasemjara frá 28. sama mánaðar. Af orðalagi samkomulagsins sé ljóst að með því hafi ekki verið ætlunin að m æla fyrir um lausn á vinnudeilu með kjarasamningi, hvorki varanlega né tímabundna. Hvergi í samkomulaginu sé vísað til þess að um kjarasamning sé að ræða, ólíkt því sem hafi verið í innanhússtillögu ríkissáttasemjara 25. febrúar 2025. Í yfirskrift samkomu - lagsins segi t il að mynda, að um sé að ræða ramma fyrir kjarasamningsgerð. Jafnframt k omi fram að lagt sé upp með tiltekna vegferð í yfirstandandi viðræðum um gerð kjarasamninga. Hafi aðilar s ammæl st um að gefa sér afmarkaðan frest til að ljúka kjarasamningsgerð. Af þessu sé augljóst að á þeim tíma sem samkomulagið hafi verið gert hafi samningar ekki náðst milli aðila, sbr. orðalag fyrrnefnds forsenduákvæðis í viðauka um launatöfluauka. Það bryti að m ati stefnda gegn meginreglum vinnuréttar að veita umræddu samkomulagi mun rýmra gildi en leiði beint af orðalagi þess líkt og stefnandi byggi á í málinu, sbr. meðal annars . dóm Félagsdóms 16. júní 2021 í máli nr. 17/2020. Vísa r stefndi einnig til þess að í kjarasamningi aðila 25. febrúar 2025 hafi í 1. gr. verið mælt sérstaklega fyrir um framlengingu kjarasamninga en það hafi ekki verið gert í samkomulagi aðila 29. nóvember 2024 , enda í því tilviki ekki um kjarasamning að ræða. Vísa r stefndi einnig til 9. o g 10. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna , að því er varð i efnisskilyrði kjarasamninga og skilyrði þess að kjarasamningur teljist kominn á. 44 Stefndi telur að sú málsástæða stefnanda sé haldlaus, að samkomulagið hafi verið undirritað án fyrirvara og þar með hafi verið kominn á kjarasamningur. Samninga - nefndir aðila haf i umboð til þess að gera með sér samkomul ag af ýmsum toga meðan á kjarasamningsviðræðum st andi , svo sem í því skyni að stuðla að trausti milli aðila um framgang viðræðna . Þó að slík samkomul ag kunni að mæla fyrir um tiltekin kjör, svo sem eingreiðslur eða friðarskyldu , get i þ að ekki talist til kjarasamnings í skilningi laga fyrr en þ að sé að endingu staðfest með bindandi hætti sem hluti endanlegs kjarasamnings til lausnar á vinnudeilu, svo sem á grundvelli undirritunar til þess bærra fulltrúa samningsaðila og í kjölfarið lögð fyrir atkvæðagreiðslu. Í því sambandi ví si stefndi til framangreindra lagaákvæða , en einnig m egi hafa hliðsjón af 19. gr. laga Félags grunnskólakenna ra . Sem dæmi um samkomulag af þessum toga, sem engan veginn hafi verið talið fela í sér kjarasamning eða hafa ígildi kjarasamnings, m egi nefna samkomulag um endurskoðun viðræðuáætlunar milli stefnda og stefnanda frá 10. júlí 2020. Í kjarasamningi aðila frá 25. febrúar 2025 hafi enda verið sérstaklega mælt fyrir um að ákvæði samkomulagsins frá 29. nóvember 2024 , um þær launahækkanir, sem þar hafi verið tilgreindar, skyldu halda gildi sínu. Þar með öðlaðist þetta efnisatriði samkomulagsins fyrst gildi sem hluti af kjarasamningi en ekki fyrr . 45 Fyrrnefnt samkomulag aðila hafi bygg s t á innanhússtillögu ríkissáttasemjara. Sú innanhússtillaga hafi til að mynda ekki uppfyllt skilyrði þess að geta talist miðlunartillaga, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 80/1938. Jafn framt get i miðlunartillögur ekki öðlast gildi sem kjarasamningur eða haft ígildi kjarasamnings fyrr en þær haf i 11 hlotið samþykki í atkvæðagreiðslu. Engin atkvæðagreiðsla hafi farið fram um innanhússtillögu ríkissáttasemjara frá 28. nóvember 2024 eða samkomu lag aðila frá 29. nóvember 2024. Get i þessi skjöl því ekki talist ígildi kjarasamnings og enn síður haft þá réttarverkan að forsenduákvæði launatöfluauka teljist þar með hafa verið uppfyllt. 46 Stefndi kveðst mótmæla öllum málsástæðum stefnanda um að uppgjör launatöfluauka í tilviki annarra stéttarfélaga feli í sér mismunun gagnvart stefnanda eða brot á jafnræðissjónarmiðum. Í því sambandi get i stefnandi ekki krafist réttinda fyrir sína félagsmenn , sem far i gegn skýru orðalagi kjarasamnings, sbr. framangreind a umfjöllun. Í tilviki annarra stéttarfélaga hafi kjarasamningar náðst innan viðmiðunar - tímabilsins desember 2023 til desember 2024 og forsendur um uppgjör á launatöfluauka því uppfylltar að því leyti fyrir þau félög á umræddu tímabili. Þetta hafi á hinn b óginn ekki átt við um stefnanda þar sem kjarasamningar hafi ekki náðst. Stefnandi ber i ábyrgð á því hvernig hann hag i samningaviðræðum af sinni hálfu. Hafi stefnandi haft uppi mun hærri kröfur í viðræðum við stefnda en önnur stéttarfélög og t ekið með því þ á áhættu að lengri tíma tæki að ljúka kjarasamningsgerð. Ber i stefnandi hallann af þessu enda hafi kjarasamningar ekki náðst fyrr en 25. febrúar 2025 og þá með niðurstöðu launahækkana langt umfram önnur félög á vinnumarkaði í sömu kjaralotu og á sama tímab ili. Stéttarfélög njót i samningsfrelsis og þó eitt stéttarfélag undirriti kjarasamning á tilteknum tíma, sem skapað get i félagsmönnum þess tiltekin réttindi, veiti það ekki öðrum félögum sömu réttindi. Hafi stefnanda frá upphafi verið ljóst að ekki gæti ko mið til launatöfluauka í september 2025 ef samningar næðust ekki fyrir lok desember 2024. Árétti stefndi einnig að önnur stéttarfélög, sem eig i undir viðræður við stefnda, hafi að lokum ekki átt rétt á launatöfluauka í september 2025 þar sem útreikningar á forsendum launatöfluauka hafi leitt í ljós að skilyrði launatöfluaukans um þróun launakostnaðar miðað við samanburðarhópa hafi ekki verið uppfyllt . 47 Þessu til stuðnings vís ar stefndi til kynningar sem útbúin hafi verið af hálfu stefnanda fyrir hönd aðildar félaga sinna í mars 2025 og launareiknivélar sem aðgengileg hafi verið á heimasíðu stefnanda frá febrúar 2025 . Í báðum þessum gögnum, sem staf i frá stefnanda sjálfum, m egi ráða þá túlkun stefnanda á kjarasamningi aðila að fyrst geti komið til greiðslu á grundvelli launatöfluauka í september 2026. Sýn i þessi gögn skýrlega sameiginlegan skilning aðila á ákvæðum kjarasamnings þeirra um að launatöfluauki myndi ekki koma til áli ta í september 2025. Sé auk þess mótsögn í þeim málatilbúnaði stefnanda að hafa boðað til verkfalla en telji á sama tíma að gildur kjarasamningur hafi verið í gildi. 48 Þá sé því mótmælt, sem stefnandi h a ld i fram, að það fari gegn gildisreglu samningaréttar að viðmiðunartímabilið desember 2023 til desember 2024 sé tilgreint í viðauka um launatöfluauka með kjarasamningi aðila án þess að uppgjör á launatöflu - 12 aukanum hafi farið fram vegna þess tímabils. Ástæða þ ess að umrætt viðmiðunar - tímabil sé tekið fram í viðaukanum sé sú , að samhljóða viðauki um launatöfluauka, með sömu viðmiðunartímabilum, hafi einnig verið hluti kjarasamninga annarra stéttarfélaga sem stefndi hafi samið við, óháð því hvenær þeir samningar hafi náðst . Í tilviki stefnanda hafi viðaukinn innihaldið sérstakt ákvæði um virðismatsvegferð en hafi að öðru leyti verið samhljóða og hafi hann ekki verið saminn sérstaklega fyrir stefnanda. Jafnframt sé gert ráð fyrir því í viðaukanum og störfum nefndar um launatöfluauka , að mæling fari fram , þ ó að forsendur launatöfluauka séu ekki uppfylltar , og mið i st upphaf allra viðmiðunartímabila í viðaukanum við mælingar frá desember 2023. Séu því engin efni til þess að víkja til hliðar skýrum forsendu - ákvæðum viða ukans fyrir greiðslu þó umrætt tímabil sé þar tilgreint. Niðurstaða 49 Mál þetta, sem lýtur að ágreiningi um skilning á kjarasamningi málsaðila, á undir Félagsdóm samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna. 50 A ðila greinir á um hvort skilyrðum í viðauka við gildandi kjarasamninga milli máls - aðila sé fullnægt, svo reikna beri félagsfólki stéttar félaga í stefnanda launatöflu auka, er taki gildi 1. september 2025, vegna viðmiðunar tímabilsins frá desember 2023 til desember 2024. 51 Skilyrði þess að reikna beri út launatöfluauka samkvæmt viðaukanum eru tvíþætt, en vegar varð að hafa legið fyrir samþykktur kjarasamningur á tilgreindu við - m iðunartímabili. Hins vegar urðu kjarasamningsbundnar hækkanir að hafa verið greiddar út á sama tímabili. Þessi tvö skilyrði voru síðan áréttuð og skýrð með þeim orðum að ekki kæmi til uppgjörs launatöfluauka hefðu samningar ekki náðst og komið til útgreiðs lu kjara samnings bundinna launahækkana innan við miðuna r tímabils. 52 Ákvæði viðauka umræddra kjarasamninga ber að skýra samkvæmt orðanna hljóðan og í sem bestu samræmi við önnur ákvæði samningsins. Verður á þeim grunni að leggja til grundvallar að með sk ilyrði um samþykktan kjarasamning sé átt við að kjara - samningur hafi komist á fyrir lok viðmiðunartímabilsins milli samningsaðila þess kjarasamnings sem um ræðir. Viðmiðunartímabilið sem hér skiptir máli stóð frá desember 2023 til desember 2024. Þá verður að leggja þá merkingu í síðara skilyrðið að launahækkun á grunni þess samnings hafi verið greidd út á sama tímabili. Skilja verður skilyrðið þannig, að komið hafi til útborgunar launa á tímabilinu sem hafi tekið mið af umsaminni launahækkun. 53 Í stefnu er þv í haldið fram að báðum þessum skilyrðum sé fullnægt í tilviki stefnanda. Sú ályktun er þar einkum rökstudd með því, að komist hafi á samningur milli samningsaðila, sem hafi að minnsta kosti kjarasamningsígildi, með samþykkt innanhústillögu ríkissáttasemjar a 29. nóvember 2024, en þar hafi verið mælt fyrir um 13 3,95% launahækkun til félagsfólks stefnanda frá því að fyrri kjarasamningur aðila rann út og til 1. janúar 2025. Af hálfu stefndu er aftur á móti á því byggt að hvorugu skilyrðinu sé fullnægt. Í greinarg erðum þeirra til Félagsdóms er þó einkum lögð áhersla á að með samþykkt framangreindrar innanhústillögu hafi ekki komist á kjarasamningur eða kjarasamningsígildi, heldur hafi verið um að ræða viðræðuáætlun um framhald viðræðna sem hafi markað þeim ákveðinn ramma. 54 Hin samþykkta innanhústillaga 29. nóvember 2024 uppfyllti það formskilyrði kjara - samnings, að vera skriflegur gerningur milli stéttarfélaga og atvinnurekenda og hefur skuldbindingargildi sem slíkur en fól ekki einvörðungu í sér viðræðuáætlun. Að þ ví leyti sem samþykktin mælti fyrir um uppgjör launahækkunar frá lokum gildistíma fyrri kjarasamnings til 1. janúar 2025, uppfyllti hún einnig það efnisskilyrði slíkra samninga, að lúta að kaupi og kjörum félagsfólks viðkomandi stéttarfélaga. Ágreiningslau st er, að loforð stefndu um þá hækkun, var bindandi á grunni almennra reglna samningaréttar og gat félagsfólk í stéttar félögunum tvímælalaust byggt rétt á þeim. 55 Á hinn bóginn laut meginatriði samþykktarinnar að því setja yfirstandandi kjara - viðræður aðil a í ákveðinn farveg, eins og efni hennar ber skýrt með sér. Hún leysti því ekki úr þeirri vinnudeilu sem uppi var og hafði af þeirri ástæðu ekki sjálfkrafa það einkenni kjarasamnings að skapa frið á vinnumarkaði og viðvarandi öryggi um réttindi og skyldur launafólks og atvinnurekenda á gildistíma kjarasamnings. Við blasir að án sérstakrar samnings skuldbindingar um friðar skyldu til janúarloka 2025, hefði viðkomandi stéttarfélögum verið heimilt að fylgja kröfum sínum eftir í yfirstandandi vinnudeilu með ve rkfalli, að uppfylltum almennum skilyrðum laga. Þannig leiddi friðarskylda í þessu tilviki ekki af grunn reglum vinnumarkaðs - og samningarréttar, með vísan til þess að nýr kjarasamningur hefði komst á eftir að gildistími eldri kjarasamnings rann út, heldur af sérstöku sam komulagi sem átti að stuðla að því að auðvelda samningsaðilum að ná saman um nýjan kjarasamning. 56 Samkvæmt framansögðu verður að leggja til grundvallar, að loforð af hálfu stefndu um eingreiðslu 1. janúar 2025, sem fól í sér uppgjör á 3,95 % launahækkun frá lokum fyrri samningstíma til 1. janúar 2025, hafi í öndverðu ekki verið reist á kjarasamningi, heldur hafi orðið skuldbindandi með sérstöku samkomulagi kjarasamningsaðila, sem miðaði að því að greiða fyrir gerð nýs kjarasamnings milli þei rra til lausnar á yfirstandandi vinnudeilu. Meðan enn var ósamið milli þeirra bar því að líta svo á að samkomulagið mælti fyrir um greiðslu inn á væntanlegar hækkanir vegna þess tíma sem liðinn var frá gildistíma fyrri kjarasamnings, enda var sérstaklega k veðið á um það í þeim kjarasamningi sem tók gildi 25. febrúar að nefnd launahækkun héldi gildi sínu. Því er ekki á það fallist að samkomulagið sé að þessu leyti kjarasamningur í skilningi viðaukans sem varð hluti af kjarasamningum aðila 25. febrúar 2025. L iggur því ekki fyrir að fullnægt sé því skilyrði hans fyrir greiðslu launatöfluauka 1. 14 september 2025, að fyrir liggi samþykktur kjarasamningur á viðmiðunartímabilinu desember 2023 til desember 2024. 57 Auk þessa verður að árétta síðara skilyrðið fyrir greiðs lu launa töfluauka, um að umsamin launahækkun verði að hafa verið greidd út innan þess viðmiðunar tímabils sem þar er lýst. Í fyrrgreindu samkomulagi 29. nóvember 2024 segir að uppgjör framangreindrar hækkunar verði greidd út 1. janúar 2025, en sá dagur st endur utan viðmiðunar tímabilsins desember 2023 til desember 2024. Framan greindu skilyrði fyrir greiðslu launatöfluauka 1. september 2025 var því í raun ekki heldur fullnægt. 58 Upplýst er að fyrirmæli viðaukans um launatöfluauka voru almenn og sett, að því er best verður séð, óbreytt inn í kjarasamninga margra stéttarfélaga á opinberum vinnu - markaði á svipuðum tíma. Orðalag hans var því ekki sniðið sérstaklega að vinnudeilu málsaðila. Í viðaukanum var kveðið á um tiltekin, almenn skilyrði fyrir því að til gr eiðslu launa töfluauka kæmi ár hvert, eins og rakið hefur verið, sem giltu óháð niðurstöðu mælinga á þróun launakostnaðar milli almenna og opinbera vinnu - markaðarins. Hvorki er unnt að horfa fram hjá þeim skilyrðum, né leggja þann skilning í þau sem stefna ndi kveður rétt að gera, með vísan til þess að í viðauka kjarasamnings málsaðila sé viðmiðunar tímabilið desember 2023 til desember 2024 59 Önnur ákvæði innanhússtillögunnar, sem varð að kjarasamningum milli málsaðila 25. febrúar 2025, eða sjónarmið um jafnræði og sanngirni, geta heldur ekki leitt til þess að fallast beri viðurkenningarkröfu stefnanda. Verður í því sam bandi að leggja áherslu á að stefnandi samþykkti umrædda innanhússtillögu ríkissáttasemjara með fyrr - greindum skilyrðum til greiðslu launatöfluauka, sem tilgreind voru undir fyrirsögninni kki verið sam - þykktur innan viðmiðunar tímabilsins desember 2023 til desember 2024 og að ekki hefði komið til útgreiðslu kjara samningsbundinnar hækkunar á þeim tíma. 60 Í þessu ljósi ber að sýkna stefndu af viðurkenningarkröfu stefnanda í málinu. 61 Eins og a tvikum er háttað og með skírskotun til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 69. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, er rétt að hver málaðila beri sinn kostnað af rekstri máls þessa. Dómsorð: Stefndu, íslenska ríkið og Samband íslenskra sveitarfélaga, eru sýkn af kröfum stefnanda, Kennarasambands Íslands. Málskostnaður milli aðila fellur niður. 15 Ásmundur Helgason Björn L. Bergsson Ragnheiður Bragadóttir Karl. Ó Karlsson Inga Björg Hjaltadóttir